Alsof er nog ergens in China of India onderdelen voor Spitfires gemaakt worden. Elektronenbuizen (’radiolampen’) worden nog steeds geproduceerd. Vanwege hun onvervangbare eigenschappen, zoals een fraaie vervorming bij oversturing, worden ze nog graag in versterkers gebruikt. Ongetwijfeld speelt de vraag naar authenticiteit, ‘vintage’ een rol. Maar hoe lang kan dat nog? Sinds de kwikbarometer een paar jaar terug en nu dan de gloeilamp in de ban wordt gedaan door EU-wetgeving, vrees ik het ergste voor de elektronenbuis. Het is niet bepaald een groen product. (Maar wat is er eigenlijk mis met de gloeilamp? Geeft mooi licht en lekker veel warmte op de lange winteravonden.)
Sentimenteel? Niet alleen. Het is ook een kwestie van esthetiek, van schoonheid: want een werkende buizenradio of versterker zijn behalve wonderen van vernuft wonderen van schoonheid. En een buizenradio die voorgoed verstomd is, is meer ruïne dan een vervallen Romeins amfitheater. Een recent verleden wordt op die manier volslagen ontoegankelijk; de geschiedenis van de elektronica komt even ver van ons af te staan als Stonehenge. En dat gevaar van Stonehenge dreigt voor de nieuwste apparaten (met hun steeds kortere levensduur) nog veel eerder.
Filed under Uncategorized. |
De eeuwigheid is het gesuis van banden op asfalt. De eeuwigheid, dat is de Weesperstraat. Ik moest vannacht toen ik wakker lag denken aan een boek dat ik lang geleden las, omstreeks mijn 14e. Het ging over een deserteur in de eerste wereldoorlog. In dat boek wordt de stilte beschreven van een nacht in een autoloze stad. “The dead of night” zoals dat in het Engels zo mooi heet. Hoe vertaal je dat in het Nederlands? De doodstille nacht? Het zwart van de nacht? (in ‘dead’ klinkt ook iets mee van ‘dark’). ”The dead of night” is een zone, vergelijkbaar met de doldrums. Een onbewoond eiland buiten de tijd. Door de uitdrukking ‘dead of night’ moest ik denken aan het liedje ‘Blackbird’ van de Beatles. En in een moeite schoot me de regel: ‘De merel gorgelt bittere bekers morgenwijn’ te binnen, van Achterberg. Dit is een stukje zonder richting, zonder pointe, ontstaan uit slapeloosheid. Gepis bij de buren. Ook dat is een fijn geluid, net zo geruststellend als suizend asfalt.
Filed under Uncategorized. |
Dat vroeger echt niet alles beter was, bewijst deze ansichtkaart van de markt van Maastricht. (Zo te zien aan de auto’s dateert de kaart uit het begin van de jaren ‘60). Als een buitenaardse invasie is de moderne tijd neergestreken in de binnenstad. Vanuit de verte komt nog meer lelijkheid aanzetten onder aanvoering van het monsterlijke flatgebouw. Een triomferend leger. Een onstuitbare vooruitgang die alles annexeert. Het Wirtschaftswunder.
De Waddenzee zou ingepolderd worden en in Amsterdam zou er een snelweg dwars door de binnenstad komen. De oliecrisis en de Nieuwmarktrellen moesten nog komen.
Opvallend is het gebrek aan regulering. Geen parkeervakken of parkeermeters. De auto is hier nog een heilige koe die geen strobreed in de weg wordt gelegd. Het woord ‘autoluw’ moet nog bedacht worden.
De kaart roept een complex aan gevoelens bij me op, een combinatie van afschuw en weemoed. Behalve een beeld van collectieve verdwazing, een technicolor nachtmerrie (die nog wordt versterkt door het chemische blauw van de lucht) is, roepen de knallende kleuren van de auto’s een beeld van zorgeloosheid op. (en wát voor een kleuren: diep en helder, kleuren die ik associeer met mijn prille kindertijd). Het is een beeld van vergankelijkheid, van illusies die op de schroothoop zijn beland.
Filed under Uncategorized. |
Wat opvalt bij deze verschillende speakers, allemaal midden jaren ‘20, is de variatie aan verschijningsvormen. Omdat dit de allereerste luidsprekers zijn (bedoeld om aan te sluiten op een radiotoestel), bestaat er nog geen traditie die de fantasie van de ontwerper afremt. De luidspreker met hoorn, geïnspireerd op de grammofoonhoorn, is eigenlijk geen echte luidspreker, maar een telefoon waaraan een hoorn ter versterking van het geluid is gekoppeld. (Vooral de weergave van lage tonen liet bij dit systeem te wensen over). De andere luidsprekers zijn de luidsprekers met de papieren conus, die ook nu nog het meest voorkomt. ‘dankzij het dubbelwerkend magneetsysteem wordt een groote gevoeligheid bereikt, terwijl een onvervormde weergave erdoor gegarandeerd wordt’ (uit: Het radioboek voor den handel, amateur en luisteraar -waar ook de afgebeelde luidsprekers uit komen). Verbluffend, hoe weinig er aan het principe van de luidspreker veranderd is.
Waarom vind ik dit mooi? De geraffineerde eenvoud. Deze luidsprekers lijken allesbehalve op luidsprekers (met uitzondering van de 5e, die puur functioneel van ontwerp is). Het zijn exotische objecten, pronkstukken die tegelijk futuristisch en archaïsch aandoen. Een luidspreker in de vorm van een pendule, een gotisch of een romaans venster… De art deco invloeden zijn onmiskenbaar, vooral in nummer 1 en mijn favoriet, no. 2 (vlnr). Een uitzondering is de luidspreker rechtsonder, (merk Blaupunkt), die net zo goed een kachel uit de 19e eeuw zou kunnen voorstellen. ‘Gietijzer-delirium’ noemde Rudy Kousbroek deze maniakale overdaad.
Ik moet denken aan het schokkende nieuws dat via deze speakers de huiskamers binnenkwam: De eerste transatlantische vlucht van Lindbergh, de Wallstreet crash, de opkomst van Hitler, het begin van de tweede wereldoorlog, D-day, de bevrijding. Deze speakers zijn geen passieve boodschappers geweest van dit nieuws, maar hebben een belangrijke rol gespeeld in het verspreiden van de propaganda die leidde tot die oorlog.
Hoe komt het dat een manier van praten en lopen van een tijdperk past bij de vormgeving uit die tijd? Tijdgeest? Deze speakers hebben een gedistingeerde vormgeving. Een vormgeving die past bij krakende, goed articulerende radiostemmen.
Filed under Uncategorized. |
Deze afbeelding is afkomstig uit de Musurgia universalis, een 17e eeuws standaardwerk over muziektheorie, geschreven door de jezuïet Athanasius Kircher. (1602-1680). Kircher wordt wel vergeleken met Da Vinci, vanwege zijn veelzijdigheid. Hij is de grondlegger van de Egyptologie, maar hij hield zich ook bezig met o.a. geologie en sinologie en hij ontwierp net als Da Vinci allerlei machines.
Ik stuitte toevallig op dit plaatje in een Duitse pocket, ‘Die Welt als Labyrinth’ die ik vond op het Waterlooplein. (waar anders?) ‘Peter Schat’ staat op het schutblad geschreven.
Een van de mooie dingen van het internet is dat je de herkomst van onbekende citaten meteen met vertaling en uitleg bij de hand hebt. Instant eruditie. De woorden clamore, amore, more, ore, re, (klik op het plaatje om deze te zien) zijn deel van een versregel van Kircher die volledig luidt: Tibi vero gratias ago quo clamore? Amore, more, ore, re. In vertaling: ‘Hoe kan ik waarachtig mijn dankbaarheid jegens U uitspreken? Door liefde, levenswandel, woorden, daden.’ Een stichtelijke tekst, maar toch mooi.
In ‘Lessen in lyriek’ van W.J.M. Bronzwaer kunnen we lezen dat deze versregel een voorbeeld van ’slinkrijm’ is. Slinkrijm (een woord dat bij mij associaties met wadlopen oproept) werd door de rederijkers in het z.g. ‘echodicht’ gebruikt. In Komrij’s Nederlandse Poëzie van de 17e en 18e eeuw in 1000 en enige gedichten staan mooie voorbeelden van echogedichten. Maar dat is een ander hoofdstuk, echogedichten.
Wat me boeit aan dit plaatje zijn de echo-constructies, in oplopende graad van kunstmatigheid. Is de eerste illustratie nog een natuurlijke echo, de laatste is een echolabyrint waarin een stem tot in het duizelingwekkende wordt vermenigvuldigd. De ruimte wordt hier een nieuw muziekinstrument.
Filed under Uncategorized. |
Twee dagen geleden heb ik weer eens een nieuw mobieltje gekocht. Niet omdat ik op mijn oude toestel was uitgekeken, een rechttoe rechtaan telefoon van Alcatel, 3 jaar oud, die het nog prima deed. Alleen deed zich het merkwaardige verschijnsel voor dat de sms mailbox vol was terwijl er geen berichten inzaten. Ik kon geen berichten meer schrijven en ontvangen, maar zodra ik de mailbox probeerde te legen gaf het toestel aan dat er geen berichten inzaten. Eigenaardig.
Al een week eerder was ik met mijn klacht naar de winkel getogen en de jongen die me daar hielp had dit nog niet eerder meegemaakt. Hij probeerde mijn SIM-kaart op een nieuw toestel, controleerde de mailbox, die leeg was, dus kon het niet op de kaart zitten. Met een nieuwe SIM-kaart was de mailbox van mijn toestel leeg, dus kon het niet aan de telefoon liggen. Maar zodra mijn SIM-kaart weer in mijn eigen telefoon ging, was de mailbox ook weer vol. Spookachtig.
Ik ging een paar dagen later weer naar de vodafone winkel en het meisje achter de balie kon me vertellen dat er sprake was van een softwarefout en dat er binnenkort nog wel meer functies zouden kunnen uitvallen. Op mijn vraag waarom het toestel met de softwarefout het 3 jaar goed had gedaan en nu ineens niet, kreeg ik als antwoord dat dat de leeftijd was.
Het zal aan mijn paranoia liggen dat ik de fabrikant ervan verdenk software te gebruiken die het toestel na 3 jaar onklaar maakt. De geprogrammeerde Total Loss. Een handige manier om de afzet te garanderen.
In theorie was het mogelijk om de softwarefout te herstellen, maar een nieuwe telefoon kopen was minder duur. Dus een nieuw toestel gekocht. De allergoedkoopste. Toch weer €20.
Nu had ik uit onvrede over kunnen stappen naar een concurrent om een geweldig aantrekkelijk abonnement te nemen, met heel veel beltegoed en een toestel met mp3-speler, fototoestel, videocamera, etc. Maar ik weiger met een telefoon rond te lopen die ook fototoestel en wat al niet meer is. Een telefoon is om mee te bellen, niet om foto’s mee te maken. De digitale fotografie heeft het mysterie van de donkere kamer al afgeschaft -wat ik heel jammer vind-, de spanning van het ongewisse, de magie van de beelden die worden tevoorschijn getoverd, en dan nu ook het fototoestel degenereren tot een extra accessoire, leuk dingetje voor erbij? Een belediging van koningin Eenoog! (zoals W.F. Hermans haar eerbiedig en vertederd noemt).
Fotograferen zou een gewijde handeling moeten zijn. Het is niet mis, de tijd stilzetten. Op oude portretfoto’s zie je dat het nemen van de foto een Moment is. Een foto is nog zeldzaam. Ook op geslaagde nieuwe foto’s vind je die magie van het zeldzame, van dat wat nooit terugkomt. Maar ik dwaal af. Zie bovenaan 1999 en 2005 naast 2008 liggen. Extrapoleer de evolutiereeks tot het jaar 2030. En stuur de tekening naar me toe! De meest opmerkelijke inzendingen ga ik op de blog zetten.
Filed under Uncategorized. |
De gedachte dat onze mooie grachtengordel niet meer is dan een schamel toneeldecor drong vanmorgen tot me door toen ik de achterkant van de voorgevel van de overburen eens goed bekeek.
De siergevel is het hoofddeksel van het grachtenpand: gemaakt om er groter en indrukwekkender uit te zien. Hoofddeksels bestemd voor mensen zien er van alle kanten goed uit. In het geval van een grachtenhuis volstaat een 2 dimensionaal hoofddeksel. Een wandeling langs de grachten is een defilé van 2-dimensionale doorluchtige personages. De grachtengordel is ontworpen als een machine die theatrale sensaties produceert.
Een beeld als dit zoek je tevergeefs op een 17e of 18e eeuws schilderij. (afgezien van de graffiti en andere eigentijdse details). Het is nog niet in de mode om de aangeklede wereld te ontbloten. De grote striptease begint in de 20e eeuw (Duchamp- de ontklede bruid). Je zou een dergelijk beeld misschien kunnen vinden bij De Chirico of Dali.
De voorgevel van het huis is te vergelijken met wat C.G. Jung de persona noemt: ‘fittingly enough a kind of mask, designed on the one hand to make a definite impression upon others, and, on the other, to conceal the true nature of the individual’.
P.S. De siergevel is de pruik van het huis, zoals de foto goed laat zien.
Filed under Uncategorized. |
Er wordt al gewerkt aan een wetenschappelijke kaart van belevingswereld en wel in de neurologie. In zijn fascinerende boek de man die zijn vrouw voor een hoed hield noemt Oliver Sacks de experimenten van Wilder Penfield die ervaringshallucinaties wist op te wekken door van epileptici de temporale hersenkwabben met elektroden te prikkelen. Ik citeer Sacks: ‘de buitengewone en consequente detaillering die steeds als de cortex wordt geprikkeld naar boven kwam en datgene dat via het gewone geheugen kon oproepen verre overtrof deed Penfield het idee postvatten dat de hersenen een bijna perfect beeld bewaren van elke ervaring uit het leven van een mens; dat de totale bewustzijnsstroom in de hersenen wordt opgeslagen en als zodanig altijd kan worden opgeroepen’ (…).
Onze herinneringen zouden dus een gedetailleerde topologie in de hersenschors hebben. Even klikken naar de wikipedia voor informatie over Penfield blijkt deze claim behoorlijk af te zwakken. Maar in 5% van alle gevallen ontstond deze gedetailleerde herinnering. Ook bleven nieuwe pogingen bij het op deze manier oproepen van herinneringen tot dusverre zonder succes.
Ook uit de wikipedia: in het science fiction verhaal Do androids dream of electric sheep? van Philip K. Dick (dat de voornaamste inspiratiebron voor de film Blade Runner is) komt een Penfield Mood Organ voor waarmee het mogelijk is naar believen gewenste ervaringen op te roepen.
Voorlopig zal het nog wel science fiction blijven. Een dukebox waarmee we over onze herinneringen beschikken.
Filed under belevingswereld. |
Filed under belevingswereld. |
De Duitse taal heeft prachtige, onvertaalbare woorden. Al surfend over het wereldwijde web stuitte ik op het mooie ‘Habseligkeiten’. Dit woord werd in 2004 verkozen tot het mooiste woord in het Duits door een jury van het Goethe-institut en de Deutsche Sprachrat. Niet het meest genoemde woord gaf bij deze prijsvraag de doorslag, maar de mooiste argumentatie. Doris Kalka uit Tübingen schreef: “Das Wort bezeichnet nicht den Besitz, nicht das Vermögen eines Menschen, wohl aber seine Besitztümer, und es tut dies mit einem freundlich-mitleidigen Unterton, der uns den Eigentümer dieser Dinge sympathisch und liebenswert erscheinen lässt. Typischer Vertreter dieser Klasse von Eigentümern ist etwa ein 6-jähriges Kind, das den Inhalt seiner Hosentaschen ausbreitet, um sich am Reichtum, an der Vielfalt der geliebten Sammlung zu erfreuen.
Voor de volledige argumentatie klik: http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/0,1518,324672,00.html
Filed under Uncategorized. |
Sentimenteel? Niet alleen. Het is ook een kwestie van esthetiek, van schoonheid: want een werkende buizenradio of versterker zijn behalve wonderen van vernuft wonderen van schoonheid. En een buizenradio die voorgoed verstomd is, is meer ruïne dan een vervallen Romeins amfitheater. Een recent verleden wordt op die manier volslagen ontoegankelijk; de geschiedenis van de elektronica komt even ver van ons af te staan als Stonehenge. En dat gevaar van Stonehenge dreigt voor de nieuwste apparaten (met hun steeds kortere levensduur) nog veel eerder.
