Hoe is het te verklaren dat het roken dreigt uit te sterven? Dat het ongezond is wisten we al langer dan vandaag. In de jaren ‘70 rookten politici nog in het openbaar, tijdens kamerdebatten. Maar ook toen was algemeen bekend dat roken een dodelijke verslaving is. Het zou kunnen dat de antirookboodschap er toen nog niet lang genoeg was ingeramd door de rookhaters. Want dat is een feit, mijn leven lang ben ik gehersenspoeld met de boodschap dat roken slecht is. De tijd dat de dokter een camel rookte heb ik niet meegemaakt. Ongetwijfeld ben ik daardoor geconditioneerd en met mij een groeiende meerderheid. Maar misschien is er een metabletische verklaring van dit fenomeen. De metabletica verklaart veranderingen niet op een causale manier, maar wil de dingen in hun synchrone samenhang snappen. De metabletische verklaring is simpel. Het roken verdwijnt omdat de machines veranderd zijn. Industriegebieden waren vroeger wouden van rokende fabriekspijpen, tegenwoordig valt er amper nog een rokende schoorsteen te zien. De lawaaiige, rokende machines zijn vervangen door stille computers, de motoren van onze grotendeels op diensten draaiende economie. De machine is niet alleen een metafoor voor de mens, maar ook, sinds de industriële revolutie, een ideaal. Produceren als een machine, met de precisie en de snelheid van een machine. De dagbladjournalistiek met zijn deadlines (niet toevallig een sector waar traditioneel tegen de klippen op werd gerookt) heeft dit ideaal tot norm verheven. Het is een geweldige machine die aan de lopende band nieuws produceert. Nieuw nieuws verdrijft het oude nieuws. Het nieuws holt achter zichzelf aan gelijk de zon in Prediker. De dagbladjournalist is net als een arbeider aan de lopende band een slaaf van de tijd. De journalist lijkt de antithese van de lopende-band-arbeider, want in tegenstelling tot deze arbeider moet de journalist telkens met iets nieuws komen. Maar dat neemt niet weg dat beiden op dezelfde, industriële manier produceren. De arbeider in de autofabriek produceert voor de schroothoop, de journalist voor de oudpapierbak. Allebei produceren ze veroudering.
Terug naar het roken. De machine, belichaming van een ideaal, is veranderd. Daarmee is het ideaalbeeld van de mens veranderd. De mens die zich spiegelt aan de rokende machine is ouderwets. De computer is een machine zonder eigenschappen. Het nieuwe ideaal is dienovereenkomstig: een mens zonder eigenschappen, een flexibele, programmeerbare mens.
0 Responses to “opgetrokken rook”