Wat opvalt bij deze verschillende speakers, allemaal midden jaren ‘20, is de variatie aan verschijningsvormen. Omdat dit de allereerste luidsprekers zijn (bedoeld om aan te sluiten op een radiotoestel), bestaat er nog geen traditie die de fantasie van de ontwerper afremt. De luidspreker met hoorn, geïnspireerd op de grammofoonhoorn, is eigenlijk geen echte luidspreker, maar een telefoon waaraan een hoorn ter versterking van het geluid is gekoppeld. (Vooral de weergave van lage tonen liet bij dit systeem te wensen over). De andere luidsprekers zijn de luidsprekers met de papieren conus, die ook nu nog het meest voorkomt. ‘dankzij het dubbelwerkend magneetsysteem wordt een groote gevoeligheid bereikt, terwijl een onvervormde weergave erdoor gegarandeerd wordt’ (uit: Het radioboek voor den handel, amateur en luisteraar -waar ook de afgebeelde luidsprekers uit komen). Verbluffend, hoe weinig er aan het principe van de luidspreker veranderd is.
Waarom vind ik dit mooi? De geraffineerde eenvoud. Deze luidsprekers lijken allesbehalve op luidsprekers (met uitzondering van de 5e, die puur functioneel van ontwerp is). Het zijn exotische objecten, pronkstukken die tegelijk futuristisch en archaïsch aandoen. Een luidspreker in de vorm van een pendule, een gotisch of een romaans venster… De art deco invloeden zijn onmiskenbaar, vooral in nummer 1 en mijn favoriet, no. 2 (vlnr). Een uitzondering is de luidspreker rechtsonder, (merk Blaupunkt), die net zo goed een kachel uit de 19e eeuw zou kunnen voorstellen. ‘Gietijzer-delirium’ noemde Rudy Kousbroek deze maniakale overdaad.
Ik moet denken aan het schokkende nieuws dat via deze speakers de huiskamers binnenkwam: De eerste transatlantische vlucht van Lindbergh, de Wallstreet crash, de opkomst van Hitler, het begin van de tweede wereldoorlog, D-day, de bevrijding. Deze speakers zijn geen passieve boodschappers geweest van dit nieuws, maar hebben een belangrijke rol gespeeld in het verspreiden van de propaganda die leidde tot die oorlog.
Hoe komt het dat een manier van praten en lopen van een tijdperk past bij de vormgeving uit die tijd? Tijdgeest? Deze speakers hebben een gedistingeerde vormgeving. Een vormgeving die past bij krakende, goed articulerende radiostemmen.
0 Responses to “Archeologie van de luidspreker”